Het besluit van PVV-leider Geert Wilders om de stekker uit de coalitie te trekken heeft politiek Den Haag dinsdag in chaos en onzekerheid gestort. De coalitie van PVV, VVD, NSC en BBB is geklapt nu de partijen het niet eens zijn geworden over aanvullende asielmaatregelen. De fracties van VVD, NSC en BBB houden nu spoedberaad. Later op de dag komt het kabinet ook samen. De PVV stapt op, maar wat betekent dit voor het kabinet-Schoof?
Gebruik deze tabs voor de eerste antwoorden.
1. Kan er nog een minderheidskabinet gevormd worden?
De coalitie kan op papier nog in een ’afgeslankte vorm’ verder, stelt Nicolien van Vroonhoven. De NSC-leider doelt op een minderheidskabinet. De kans is klein dat dit gaat gebeuren, nu PVV-leider Geert Wilders - met 37 Kamerzetels, vijf ministers en vier staatssecretarissen - zich terugtrekt uit het kabinet. „Voor mij is de coalitie klaar”, zegt ook BBB-leider Caroline van der Plas.
2. Wanneer is het kabinet wel gevallen?
De verwachting is dat premier Dick Schoof het ontslag van het kabinet gaat aanbieden aan de koning. Dan moet vervolgens het ontslag nog verleend worden. Daarna worden er nieuwe verkiezingen uitgeschreven en is het kabinet demissionair.
De demissionaire status van een kabinet betekent dat er vrijwel alleen nog lopende zaken worden afgehandeld en dat controversiële kwesties, zaken die politiek erg gevoelig liggen, worden doorgeschoven naar een nieuwe kabinetsploeg.
Aangezien er een hoop PVV-bewindspersonen direct opstappen, zijn er dan een aantal open posten die gevuld moeten worden. Wie gaat bijvoorbeeld Marjolein Faber opvolgen als demissionair minister van Asiel?
3. Zijn er nog andere opties?
Er zou ook een interim-kabinet kunnen worden gevormd. Dat is een tijdelijk kabinet waaraan verschillende partijen kunnen deelnemen, ook partijen die nu nog in de oppositie zitten. Bij de NSC-fractie is bijvoorbeeld becijferd dat D66, VVD, PvdA/GL en NSC optellen tot een Kamermeerderheid. De kans dat dit gaat gebeuren is nihil. D66-leider Rob Jetten en andere oppositieleiders hebben al laten weten dat ze dat niet zien zitten.
- Een andere denkbare optie is dat een deel van het kabinet blijft zitten en doorregeert. De opengevallen vacatures van opgestapte bewindspersonen worden dan voornamelijk opgevuld door zittende kabinetsleden: dat wordt een rompkabinet genoemd.
- Het kabinet-Balkenende III was bijvoorbeeld een rompkabinet en een minderheidskabinet, CDA en VVD regeerden verder zonder D66. In beide gevallen worden er geen nieuwe verkiezingen uitgeschreven en is het aan het parlement om te besluiten welke zaken controversieel zijn. Een ander scenario, maar gezien de houding van Wilders onwaarschijnlijk, is nog dat premier Schoof opnieuw om tafel gaat met de coalitieleiders en de coalitie gelijmd wordt
4. Komen er nieuwe verkiezingen?
„Dat is het meest logische scenario”, zegt VVD-leider Dilan Yesilgöz. Ook PvdA/GL-leider Frans Timmermans wil zo snel mogelijk nieuwe verkiezingen. Die oproep klinkt bij het grootste deel van de oppositie, waardoor dit wordt gezien als het meest voor de hand liggende.
5. Wie bepaalt wanneer er nieuwe verkiezingen komen?
De regering (kabinet en koning) en de Kiesraad. In de Kieswet staat dat er minimaal een periode van 83 dagen moet zitten tussen ontslag van een kabinet en nieuwe verkiezingen. Waarschijnlijk wordt dat deze keer langer, omdat de zomervakantie ertussen zit. Die periode geeft stembureaus de tijd mensen te rekruteren en geeft partijen de tijd voor oprichting en het werven van kandidaten. De verwachting in Den Haag is dat er op z’n vroegst in oktober verkiezingen worden georganiseerd.